Sümeyye Gökçenoğlu
EDAM Ekopolitik
Erzurum Diplomasi Araştırmaları Merkezi (EDAM) olarak 4-10 Mayıs 2026 tarihleri arasında Azerbaycan’a gerçekleştirdiğimiz ziyaret programı kapsamında, 8 Mayıs 2026 tarihinde Şuşa’ya yönelik özel bir inceleme ve temas ziyareti de düzenlenmiş ve savaş sonrası yeniden yapılanma sürecinin ekonomik ve toplumsal etkilerine ilişkin saha gözlemleri yapılmıştır. Şehir genelinde yürütülen incelemelerde günlük yaşamın yeniden kurulmaya çalışıldığı görülmekle birlikte ekonomik düzenin henüz tam anlamıyla istikrarlı bir yapıya kavuşmadığı dikkat çekmektedir. Kent merkezinde devam eden inşaat faaliyetleri ve altyapı çalışmaları fiziksel yeniden yapılanmanın sürdüğünü göstermektedir.
Yerel halkla gerçekleştirilen görüşmelerde geleceğe ilişkin ekonomik belirsizliklerin devam ettiği yönünde değerlendirmeler öne çıkmıştır. Güvenlik koşullarının geçmiş döneme kıyasla daha istikrarlı olduğu ifade edilmekle birlikte, ekonomik anlamda uzun vadeli planlamaların henüz yapılamadığı belirtilmektedir. Özellikle istihdam olanakları, özel sektör yatırımları ve sürdürülebilir ticari faaliyetler konusunda net bir ekonomik yapının oluşmadığı gözlemlenmektedir. Bu durum, savaş sonrası bölgelerde sıklıkla karşılaşılan geçiş ekonomisi dinamiklerini yansıtmaktadır.
Kentte yaşayan nüfusun hâlen sınırlı seviyede olması ekonomik hareketliliğin düşük düzeyde seyretmesine neden olmaktadır. Şehirde devlet destekli yeniden yapılandırma projeleri ön plana çıkarken, günlük ekonomik faaliyetlerin büyük ölçüde kamu yatırımları etrafında şekillendiği görülmektedir. Yerel işletmelerin sayısının sınırlı olması ve özel girişimlerin yeterince gelişmemesi ekonomik çeşitliliğin henüz oluşmadığını göstermektedir.
Bununla birlikte savaş sonrası dönemde fiyat artışlarının beklenen düzeyde yüksek seyretmemesi dikkat çekici bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Yerel halk tarafından temel tüketim ürünlerinde ciddi fiyat dalgalanmalarının yaşanmadığı ifade edilmektedir. Nüfus yoğunluğunun düşük olması ve piyasa hareketliliğinin sınırlı düzeyde kalması nedeniyle tüketim talebinin kontrollü bir yapıda seyrettiği anlaşılmaktadır. Bu durum fiyat istikrarının korunmasında etkili faktörlerden biri olarak değerlendirilebilir.
Şehir genelinde altyapı yatırımlarının hızla devam ettiği gözlemlenmektedir. Azerbaycan yönetimi tarafından Şuşa yalnızca yeniden yerleşim alanı olarak değil, aynı zamanda kültürel ve sembolik bir merkez olarak yeniden yapılandırılmaktadır. Konut projeleri, yol çalışmaları, kamu binaları ve kültürel restorasyon faaliyetleri şehirdeki yeniden inşa sürecinin temel unsurları arasında yer almaktadır. Bu durum devletin bölgeye yönelik uzun vadeli stratejik yaklaşımını ortaya koymaktadır.
Literatürde savaş sonrası şehir ekonomileri incelendiğinde ilk aşamada kamu yatırımlarının belirleyici rol üstlendiği görülmektedir. Şuşa’da gözlemlenen ekonomik yapı da benzer bir modele işaret etmektedir. Ekonomik faaliyetlerin büyük ölçüde merkezi planlama ve devlet destekli projeler üzerinden ilerlediği anlaşılmaktadır. Bu model kısa vadede yeniden toparlanma sürecini hızlandırmakla birlikte, uzun vadede özel sektör yatırımlarının yetersiz kalması durumunda ekonomik sürdürülebilirlik açısından çeşitli riskler oluşturabilir.
Turizm sektörünün gelecekte şehir ekonomisinin temel bileşenlerinden biri hâline gelmesi beklenmektedir. Tarihî ve kültürel mirasın yeniden ayağa kaldırılmasına yönelik yoğun restorasyon faaliyetleri yürütülmektedir. Azerbaycan yönetiminin Şuşa’yı kültürel merkez olarak konumlandırmaya çalıştığı görülmekte; uluslararası heyet ziyaretleri ve kültürel organizasyonlar da bu süreci desteklemektedir. Bu durumun ilerleyen dönemde hizmet sektörü ve küçük ölçekli ticari faaliyetler üzerinde olumlu etkiler oluşturabileceği değerlendirilmektedir.
Bununla birlikte ekonomik sürdürülebilirlik açısından çeşitli yapısal sorunların devam ettiği görülmektedir. Özellikle nüfusun geri dönüş sürecinin beklenen hızda ilerlememesi şehir ekonomisinin doğal gelişimini sınırlamaktadır. Fiziksel yeniden yapılanmaya rağmen ekonomik faaliyet alanlarının sınırlı kalması ve iş imkânlarının yeterli düzeye ulaşmaması, kalıcı yerleşim sürecini zorlaştıran unsurlar arasında değerlendirilmektedir.
Şehirde yapılan gözlemler savaş sonrası toparlanma sürecinin yalnızca fiziksel yeniden inşa faaliyetleriyle sınırlı olmadığını ortaya koymaktadır. Ekonomik güven ortamının oluşması, özel sektör yatırımlarının artırılması ve sürdürülebilir istihdam alanlarının oluşturulması bölgenin uzun vadeli kalkınması açısından önem taşımaktadır. Özellikle genç nüfusun ekonomik beklentileri ve istihdam taleplerinin gelecekte şehir ekonomisinin şekillenmesinde belirleyici rol oynayacağı değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak Şuşa, savaş sonrası yeniden yapılanma sürecinin ekonomik ve toplumsal etkilerini gözlemleme açısından dikkat çekici örneklerden biri olarak değerlendirilmektedir. Fiziksel altyapı yatırımları ve restorasyon faaliyetleri hızlı biçimde devam etmekle birlikte ekonomik düzenin henüz tam anlamıyla kurumsallaşmadığı anlaşılmaktadır. Belirsizliklerin devam ettiği mevcut süreçte kamu yatırımları ekonomik yapının temel unsurunu oluşturmaya devam ederken, uzun vadeli ekonomik istikrarın özel sektör yatırımları, nüfus artışı ve sürdürülebilir ticari faaliyetlerle desteklenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
